آیا آجر نفس می‌کشد؟
آجرهایی که نفس می‌کشند؛ آیا دیوار آجری واقعاً می‌تواند رطوبت خانه را تنظیم کند؟
اصطلاح «آجر نفس‌کش» در گفتگوهای مربوط به ساختمان و مصالح زیاد شنیده می‌شود. بعضی افراد معتقدند دیوار آجری می‌تواند با محیط تبادل رطوبت داشته باشد و در نتیجه، به شرایط مناسب‌تر فضای داخلی کمک کند.
اما منظور از نفس کشیدن آجر چیست؟ آیا آجر واقعاً هوا را از دیوار عبور می‌دهد؟ و آیا استفاده از آجر به‌تنهایی می‌تواند از نم و کپک جلوگیری کند؟
برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها باید میان عبور هوا، عبور بخار آب و جذب آب مایع تفاوت قائل شویم.
۱. منظور از تنفس آجر چیست؟
آجر رسی معمولاً ساختاری متخلخل دارد. منافذ و ویژگی‌های سطحی آن می‌توانند بر نحوه جذب و انتقال رطوبت اثر بگذارند.
در بحث ساختمان، وقتی از تنفس مصالح صحبت می‌شود، اغلب منظور توانایی مصالح و مجموعه دیوار در تبادل بخار آب با محیط است. این پدیده با عبور آزادانه هوا از میان دیوار یکسان نیست.
میزان انتقال بخار آب به ویژگی‌های آجر، ملات، پوشش سطحی و ترکیب لایه‌های دیوار بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان گفت تمام دیوارهای آجری به یک اندازه «نفس می‌کشند».
۲. تفاوت جذب آب و عبور بخار آب چیست؟
این دو مفهوم گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.
جذب آب به این معناست که مصالح در تماس با آب مایع، چه مقدار آب را به ساختار خود وارد می‌کنند. در مقابل، عبور بخار آب به حرکت رطوبت در حالت بخار از میان مصالح اشاره دارد.
یک مصالح ممکن است آب مایع را جذب کند، اما ویژگی انتقال بخار آن دقیقاً با میزان جذب آب قابل پیش‌بینی نیست. برای ارزیابی عملکرد رطوبتی، باید ویژگی‌های مربوط به هر پدیده جداگانه بررسی شوند.
این موضوع هنگام انتخاب آجر برای مناطق مرطوب یا طراحی دیوارهای چندلایه اهمیت دارد.
۳. آیا دیوار آجری از نم و کپک جلوگیری می‌کند؟
خیر، دست‌کم نه به‌تنهایی. وجود آجر در ساختمان مانع قطعی ایجاد نم یا کپک نیست.
رطوبت می‌تواند از منابع مختلفی وارد ساختمان شود؛ از جمله نشتی لوله‌ها، نفوذ باران، تماس نامناسب دیوار با زمین مرطوب، میعان بخار آب روی سطوح سرد یا تهویه ناکافی.
اگر این منابع کنترل نشوند، دیوار آجری نیز ممکن است دچار مشکلات رطوبتی شود. علاوه بر این، شرایط مناسب برای رشد کپک به ترکیبی از رطوبت، دما، زمان و ویژگی سطح وابسته است.
بنابراین برای کنترل رطوبت باید منبع آن شناسایی شود، نه اینکه تنها به نوع مصالح دیوار تکیه کنیم.
۴. پوشش دیوار چه تأثیری بر تنفس آجر دارد؟
پوشش‌های مختلف می‌توانند رفتار رطوبتی دیوار را تغییر دهند. برای مثال، بعضی پوشش‌ها عبور بخار آب را محدود می‌کنند و برخی دیگر امکان انتقال بیشتری فراهم می‌کنند.
انتخاب پوشش باید با توجه به نوع آجر، ملات، شرایط آب‌وهوایی و نحوه طراحی دیوار انجام شود. استفاده از یک پوشش نامناسب ممکن است خشک شدن دیوار را دشوارتر کند یا موجب ماندگاری رطوبت در بخش‌هایی از ساختار شود.
به همین دلیل، هنگام بازسازی ساختمان‌های قدیمی آجری، بهتر است از انتخاب خودسرانه پوشش‌های نفوذناپذیر یا مواد شیمیایی نامتناسب پرهیز شود.
۵. آیا آجر برای ساختمان‌های مناطق مرطوب مناسب است؟
آجر می‌تواند در بسیاری از شرایط اقلیمی برای ساختمان‌سازی استفاده شود، اما مناسب بودن آن به نوع محصول و طراحی صحیح جزئیات بستگی دارد.
در مناطق پرباران، مدیریت آب باران، اجرای درست آبچکان‌ها، محافظت از قسمت‌های بالایی دیوار و انتخاب مصالح سازگار اهمیت زیادی دارند. در مناطق سردسیر نیز مقاومت مناسب در برابر چرخه‌های یخ‌زدگی و ذوب باید بررسی شود.
در ساختمان‌های مرطوب، تهویه مناسب و جلوگیری از نشتی نیز به‌اندازه انتخاب مصالح اهمیت دارند.
جمع‌بندی
آجر نفس نمی‌کشد؛ بلکه بعضی آجرها و مجموعه‌های دیوار می‌توانند تحت شرایط مشخص، بخار آب را انتقال دهند یا با رطوبت محیط تبادل داشته باشند. این ویژگی به معنای حذف خودکار نم، کپک یا آلودگی هوا نیست.
اگر هدف ساخت دیواری بادوام و مقاوم در برابر رطوبت است، باید نوع آجر، ملات، پوشش، طراحی جزئیات و شرایط اقلیمی را در کنار هم در نظر گرفت.
